Vần H

Tuổi đạo của người xuất gia, tính bằng số mùa an cư kiết hạ đã trải qua kể từ khi thọ giới cụ túc.

Một trạng thái tâm xấu muốn làm tổn thương, gây đau khổ cho chúng sinh khác.

Áo tràng tay rộng màu lam hoặc nâu, mặc khi lễ bái tụng kinh; tên gọi do tay áo rộng như biển xanh.

Vị La Hán nổi tiếng với điển tích hàng phục rồng, thường được xếp vào nhóm Mười tám vị La Hán. Dân gian gắn ngài với tôn giả Khánh Hữu.

Một quần thể hang động chứa kho tàng nghệ thuật và thư tịch Phật giáo bậc nhất thế giới ở tây bắc Trung Quốc.

Những tạo tác của tâm: ý muốn, thói quen, ý chí thúc đẩy hành động; uẩn thứ tư.

Người tập sự hoặc cư sĩ ở chùa đảm nhận các công việc lao tác phục vụ, chưa chính thức xuất gia thọ giới.

Lời nguyện lớn kèm theo việc thực hành bền bỉ để thực hiện lý tưởng cứu độ.

Sự thực hành thiền tập, đưa pháp môn thiền vào áp dụng cụ thể nơi thân và tâm.

Việc làm các điều lành để vun bồi, tích lũy phúc đức cho hiện tại và mai sau.

Trạng thái tâm lành giữ thăng bằng, không nghiêng về căng thẳng cũng không chìm vào uể oải.

Lời nhắc rằng vật phẩm do thí chủ thành tâm cúng dường mang ân nghĩa rất nặng, nên người tu nhận phải nỗ lực tu hành cho xứng đáng.

Thành ngữ trong kinh chỉ số lượng nhiều vô kể, như số hạt cát trong dòng sông Hằng ở Ấn Độ.

Một tâm sở phiền não nhỏ, là sự ôm giữ niềm oán giận lâu dài sau khi đã khởi tâm tức giận.

Trí khởi lên sau căn bản trí, khéo phân biệt sự tướng để cứu độ mà vẫn không trái với thật tướng.

Cách nói dân gian quen thuộc khi một mối quan hệ hay sự gắn bó nào đó đến lúc kết thúc.

Những lý luận, kiến giải hư vọng sinh ra do bám chấp vào khái niệm và ngôn từ, làm che lấp sự thấy biết chân thật.

Sự xuất hiện, hoạt động thực tế của các pháp trong hiện tại, sinh ra từ những hạt giống tiềm ẩn trong tâm thức.

Cách nhận biết trực tiếp sự vật đúng như nó là, không thông qua suy luận hay khái niệm.

An trú trong niềm an lạc của thiền định ngay trong đời sống hiện tại.

Sự trực tiếp thấu suốt, chứng ngộ chân lý Tứ đế ngay trong hiện tại, không qua suy luận gián tiếp.

Cõi trời thứ năm của Dục giới, nơi chư thiên tự biến hóa ra cảnh năm dục để hưởng thụ.

Một trạng thái thiền định sâu mầu của chư Phật và Bồ Tát, gắn với cảnh giới rộng lớn của kinh Hoa Nghiêm.

Một tông phái Phật giáo Đại thừa ở Trung Hoa, lấy Kinh Hoa Nghiêm làm nền tảng và nêu lên cái nhìn về thế giới trong đó vạn vật dung thông, không ngăn ngại nhau.

Biểu tượng của sự thanh tịnh và giác ngộ — mọc từ bùn mà không nhiễm bùn.

Một trong các cách chúng sinh được sinh ra, theo đó thân hình hiện khởi trọn vẹn tức thì, không qua bào thai hay trứng.

Thế giới trang nghiêm vô tận được mô tả trong kinh Hoa Nghiêm, hiển bày từ nguyện hạnh của Phật Tỳ Lô Giá Na.

Thân biến hiện của Phật xuất hiện trong đời để hóa độ chúng sinh, như Đức Thích Ca.

Kinh đô của đế quốc Khổng Tước thời vua A Dục, nơi diễn ra cuộc kết tập kinh điển lần thứ ba.

Danh xưng tôn kính dành cho vị tăng cao niên, đức độ và nhiều năm tu hành.

Thiền sư đời Đường, thầy của Lâm Tế Nghĩa Huyền, để lại tác phẩm 'Truyền Tâm Pháp Yếu'.

Bà là mẹ ruột của Thái tử Tất Đạt Đa, người sau này thành Phật. Bà qua đời chỉ ít ngày sau khi sinh con.

Thiền sư đời Tống, người khai sáng phái Hoàng Long, một trong hai nhánh lớn tách ra từ tông Lâm Tế. Ngài nổi tiếng với 'ba cửa ải Hoàng Long' để trắc nghiệm người học.

Vị tổ đời thứ năm của Thiền tông Trung Hoa, người trao y bát cho Lục tổ Huệ Năng.

Những điều giới mà người tu hành cần vâng giữ và rèn luyện trong đời sống phạm hạnh.

Một nghi lễ đốt lửa cúng dường trong Mật tông, tượng trưng cho việc thiêu sạch phiền não và cầu thành tựu sở nguyện.

Việc trợ giúp giữ chánh niệm an ổn cho người bệnh nặng hoặc sắp lâm chung.

Các vị thần và chúng sinh phát nguyện bảo vệ Chánh pháp và người tu hành.

Một trạng thái tâm thuộc nhóm bất định, biểu hiện sự ăn năn, day dứt về việc đã làm hoặc đã bỏ lỡ.

Câu nói khuyên người lầm lỗi biết dừng tay, đổi hướng đời mình. Chỉ cần thật lòng đổi thay là đã có lối ra.

Nguyện chuyển công đức tu tập của mình đến người khác hoặc tất cả chúng sinh.

Việc đem công đức tu tập gửi gắm về mục tiêu giác ngộ tối thượng thay vì hưởng phước riêng mình.

Xoay ánh sáng của tâm trở vào soi chiếu chính mình, thay vì luôn phóng theo cảnh vật bên ngoài; một lối nói quen thuộc trong Thiền tông.

Trạng thái tâm trì trệ, mờ tối, nặng nề và uể oải, làm mất sự sáng suốt và là một chướng ngại lớn cho người tu thiền.

Cách mà những việc làm và ý nghĩ hằng ngày để lại dấu ấn trong tâm, dần tích tụ thành thói quen và sức mạnh của nghiệp.

Vị tổ thứ hai của dòng Thiền Trung Hoa, nổi tiếng với câu chuyện chặt tay tỏ lòng cầu đạo và được trao truyền tâm pháp từ Tổ Bồ Đề Đạt Ma.

Đời sống trí tuệ và tâm linh của người tu, được nuôi dưỡng bằng pháp.

Ngài là vị tổ thứ sáu của dòng Thiền Trung Hoa, xuất thân nghèo khó và ít học chữ, nhưng để lại bộ ngữ lục được tôn xưng là kinh.

Một cao tăng Trung Hoa thời Đông Tấn, người lập hội niệm Phật ở Lô Sơn và được tôn là tổ khai sáng Tịnh độ.

Ngày giỗ tưởng niệm dịp một bậc Tổ sư, vị Phật hay người thân qua đời. Vào ngày này, người ta thường làm lễ tưởng nhớ và cầu nguyện.

Một thiền sư thời Đường, đệ tử của Lục tổ Huệ Năng, để lại tác phẩm thi ca thiền nổi tiếng.

Một vị thiền sư đời Trần, là tổ thứ ba của dòng thiền thuần Việt do vua Trần Nhân Tông khai sáng.

Vị cao tăng đời Đường đã vượt đường xa muôn dặm sang Ấn Độ học đạo và mang về kho kinh điển khổng lồ.

Vị Bồ-tát tượng trưng cho kho phước đức và trí tuệ rộng lớn vô biên như hư không.

Một pháp thường hằng, không sinh diệt, chỉ tánh không ngăn ngại có thể dung chứa muôn vật.

Một vị cao tăng Trung Hoa sống thọ qua nhiều biến động lịch sử, có công lớn trong việc phục hưng nếp tu thiền và trùng tu nhiều ngôi chùa cổ.

Người trong chùa lo việc thắp hương, chăm đèn và giữ gìn sự trang nghiêm, sạch sẽ nơi thờ Phật.

Thiền sư Việt Nam thời Lê trung hưng, nổi tiếng chấn hưng thiền học và để lại nhiều trước tác chú giải kinh.

Tiến trình "trở thành", tạo nghiệp dẫn đến một đời sống mới.

Cách gọi tắt của bộ phái Thuyết Nhất Thiết Hữu Bộ, chủ trương các pháp trong ba đời đều thật có.

Hai phương diện của Niết bàn: một khi bậc giác ngộ còn sống với thân này, và một khi xả bỏ thân sau cùng, hoàn toàn tịch diệt.

Tầng trời cao nhất trong vòng sinh tử, đỉnh của cõi không còn hình sắc, nơi thọ mạng cực dài nhưng vẫn chưa ra khỏi luân hồi.

Còn rò rỉ phiền não; chỉ những pháp thế gian vẫn trói buộc trong luân hồi.

Mọi sự vật, hiện tượng do nhân duyên kết hợp mà thành, nên đều biến đổi và có lúc tan rã. Đối lại là pháp 'vô vi' không sinh diệt.

Tất cả những sự vật, hiện tượng do nhân duyên hợp lại mà thành, có sinh ra rồi biến đổi và mất đi. Đối lại với pháp vô vi không sinh diệt.

Niềm vui chân thành trước hạnh phúc và thành công của người khác, không ganh tị.

Niềm hân hoan, phấn chấn của tâm khi an trú trong thiền định.

Yếu tố giác ngộ mang tính hân hoan, phấn khởi với điều thiện lành, nuôi dưỡng tâm trên đường tu.

Tâm vui mừng vô hạn trước niềm vui và điều thiện của người khác, không chút ganh tị. Là một trong bốn tâm vô lượng mà người tu trải rộng đến muôn loài.

Niềm vui rộng lớn không bờ bến trước may mắn và thành tựu của người khác, một trong bốn tâm cao thượng.