Vần C

Một trong mười vị đệ tử lớn của Đức Phật, nổi tiếng là người giỏi mở rộng và giảng giải ý nghĩa sâu xa trong lời Phật dạy.

Một trong Thập bát La Hán, thường được tạo hình là vị La Hán cưỡi voi.

Tên gọi chung của hai vị tôn giả trong nhóm Mười tám vị La Hán được tôn thờ trong truyền thống Bắc tông.

Một trong Mười tám vị La Hán, thường được khắc họa với tư thế nâng bát. Dân gian quen gọi là Cử Bát La Hán.

Một trong Thập bát La Hán, thường gọi là Hỷ Khánh La Hán. Hình tượng ngài gắn với nụ cười hoan hỷ, biểu trưng cho niềm vui an lạc của người đã thấu rõ Chánh pháp.

Một vị vua hùng mạnh ở Trung Á và Tây Bắc Ấn, nổi tiếng vì bảo trợ và lan tỏa Phật giáo trong vương quốc rộng lớn của mình.

Y phục của người xuất gia, thường màu vàng hoặc nâu, biểu trưng cho đời sống giản dị, lìa bỏ thế tục.

Kinh thành cổ ở vùng giáp ranh Ấn Độ - Nepal, nơi gắn liền với thuở niên thiếu của Đức Phật trước khi Ngài xuất gia.

Loài chim thần khổng lồ cánh vàng trong thần thoại Phật giáo, chuyên ăn rồng. Nó là một trong tám bộ chúng phi nhân hộ trì Phật pháp.

Từ bỏ con đường sai trái để quay về nẻo ngay thẳng, sống đúng đạo lý.

Nước bất tử trong biểu tượng Phật giáo, ví cho giáo pháp tưới mát, cứu khổ chúng sinh.

Địa vị tu chứng đầu tiên trong hệ Thập địa của Bát-nhã, khi trí tuệ còn 'khô' vì chưa thấm nhuần thiền định.

Một loại thần nhạc cõi trời chuyên tấu nhạc cúng dường, không ăn thịt mà chỉ nuôi thân bằng hương; thuộc Thiên long bát bộ.

Sáu loại phiền não gốc rễ làm nền cho mọi phiền não khác phát sinh.

Trí gốc trực tiếp chứng ngộ chân như, lìa mọi phân biệt, làm nền cho trí phương tiện về sau.

Lớp vô minh vi tế gốc rễ, sâu kín nhất, là chướng ngại sau cùng trên đường thành Phật.

Khả năng, trình độ và điều kiện tâm linh của mỗi người, quyết định pháp môn phù hợp.

Mức độ định kề bên trạng thái nhập định trọn vẹn, khi các chướng ngại tâm lý đã lắng dịu nhưng tâm chưa hoàn toàn an trú.

Người nam tại gia thọ tam quy ngũ giới, gần gũi và phụng sự Tam bảo; tức ưu-bà-tắc.

Người nữ tại gia đã quy y Tam bảo và thọ năm giới, gần gũi phụng sự đạo Phật; chính là ưu-bà-di.

Trạng thái tâm và nghiệp lực lúc sắp lâm chung, ảnh hưởng lớn đến nơi tái sinh.

Một thương gia giàu có ở thành Xá Vệ, nổi tiếng vì lòng bố thí rộng lớn và là người ngoại hộ trung thành bậc nhất của Đức Phật.

Nghi lễ tụng kinh, niệm Phật cầu nguyện cho người còn sống được bình an, tai qua nạn khỏi.

Nghi lễ tụng kinh, niệm Phật và hồi hướng công đức cầu cho người đã khuất được an lành, siêu thoát.

Một thành cổ ở miền bắc Ấn Độ, nơi diễn ra sự kiện thiêng liêng khép lại cuộc đời hoằng hóa của Đức Phật.

Bộ luận căn bản hệ thống hóa giáo lý A-tỳ-đàm, được xem là cẩm nang nền tảng để nghiên cứu các pháp và vũ trụ quan Phật giáo.

Tên gọi tắt của bộ A-tỳ-đạt-ma Câu-xá Luận do ngài Thế Thân soạn. Đây là tác phẩm tổng kết tinh hoa giáo lý của một học phái Phật giáo bộ phái.

Cây Đức Phật ngồi thiền và giác ngộ; biểu tượng của sự tỉnh thức.

Gian nhà chính của ngôi chùa, nơi đặt tượng Phật để lễ bái và tổ chức các nghi lễ.

Sự tập trung tâm đúng đắn, an tĩnh và vững chãi, làm nền cho trí tuệ.

Thấy biết đúng đắn về nhân quả, về Tứ Diệu Đế và bản chất vô thường, vô ngã của đời sống.

Nghề nghiệp, cách kiếm sống lương thiện, không gây hại cho người và muôn loài.

Hành động đúng đắn: không sát sinh, không trộm cắp, không tà dâm.

Lời nói chân thật, hòa ái, có ích: không nói dối, không nói chia rẽ, không nói thô ác, không nói vô ích.

Phật tánh xét là nhân chính để thành Phật, tức lý tánh chân như vốn sẵn có nơi mỗi chúng sinh.

Sự chú tâm tỉnh thức, biết rõ những gì đang diễn ra trong thân, tâm và hoàn cảnh ở hiện tại, một cách không phán xét.

Sự kết hợp giữa nhớ giữ đối tượng (niệm) và biết rõ ràng (tỉnh giác) trong từng khoảnh khắc.

Giáo pháp chân chính của Đức Phật, dẫn người tu đến giác ngộ và giải thoát.

Trạng thái tâm tiếp nhận cảnh đúng đắn, an trú trong định mà không điên đảo, đồng nghĩa với chánh định.

Niềm tin đúng đắn dựa trên hiểu biết và trải nghiệm, khác với tin mù quáng.

Sự nỗ lực đúng đắn để buông điều xấu và nuôi dưỡng điều thiện.

Suy nghĩ đúng hướng: không tham lam, không sân hận, không gây hại; nuôi tâm từ bi và buông xả.

Việc ăn chay vào một số ngày nhất định trong tháng như mồng một, ngày rằm hoặc các ngày trai.

Việc ăn chay đều đặn suốt đời, mọi ngày trong năm, khác với ăn chay theo kỳ hạn nhất định.

Cử chỉ khép hai bàn tay trước ngực để bày tỏ lòng cung kính, khiêm cung và sự hợp nhất của tâm.

Một dịch giả người Ấn Độ có công lớn đưa nhiều bộ luận quan trọng, nhất là về tâm thức, sang chữ Hán cho Phật giáo Trung Hoa.

Một dịch giả lớn gốc Ấn Độ, có công đưa nhiều bộ luận Đại thừa quan trọng vào Phật giáo Trung Hoa.

Lời chú nhiệm mầu của chư Phật và Bồ tát, hàm chứa diệu nghĩa và năng lực, được trì tụng trong Mật tông.

Thiền sư đời Lê, bậc cao tăng có công lớn phục hưng thiền phái Trúc Lâm. Ngài dày công sưu tầm, biên soạn và khắc in nhiều thiền tịch quý, gìn giữ mạch Thiền Việt.

Bản thể chân thật của vạn pháp, vượt khỏi mọi khái niệm và phân biệt — thực tại "như nó đang là".

Học thuyết cho rằng chân như tùy duyên sinh khởi vạn pháp mà tự thể vẫn bất biến.

Tâm chân thật, thanh tịnh và sáng suốt vốn có, khác với tâm vọng động.

Nghi lễ bố thí thức ăn và giáo pháp nhằm cứu giúp, siêu độ cho các vong linh đói khổ trong cõi khuất.

Hai chân lý của giáo lý Trung quán: sự thật quy ước của thế gian và sự thật rốt ráo về tánh không.

Quan điểm cho rằng tâm thức nền tảng là chỗ giao thoa của chân thật và mê vọng, không hẳn là một cũng không hẳn khác.

Sự bám chặt vào ý niệm có một cái "tôi" thường hằng, riêng biệt — gốc của nhiều khổ đau.

Sự níu giữ, bám víu vào cảm giác, quan điểm, thói quen hay cái tôi.

Vị đệ tử vốn rất chậm nhớ, học mãi không thuộc, nhưng nhờ kiên trì và lời dạy khéo của Đức Phật mà cuối cùng giác ngộ.

Vị đệ tử trí nhớ kém của Đức Phật, nhờ kiên trì tu tập mà chứng đắc giải thoát.

Hai mặt nương nhau của thiền: "chỉ" là dừng tâm cho lặng, "quán" là soi chiếu để thấy rõ và phát sinh trí tuệ.

Cách tu kết hợp đồng đều giữa làm tâm lắng đọng (định) và soi chiếu thấy rõ sự thật (tuệ).

Trạng thái tâm lắng dừng, vắng lặng đạt được nhờ tu pháp chỉ.

Soi thấy năm uẩn đều là không — câu cốt lõi trong Tâm Kinh, mở ra trí tuệ vượt khổ.

Thần chú của Bồ Tát Chuẩn Đề, được trì tụng để cầu trí tuệ, tiêu trừ tai ách và thành tựu nguyện lành.

Một thần chú rất phổ biến gắn với Bồ tát Quán Thế Âm, được trì tụng để nuôi lớn lòng từ bi và cầu an lành, che chở.

Một tên gọi của ngài Châu Lợi Bàn Đặc trong danh sách các vị La Hán, biểu trưng cho người căn trí chậm lụt mà vẫn chứng đạo.

Bài thần chú dài nằm trong Kinh Thủ Lăng Nghiêm, thường được trì tụng để giữ gìn thân tâm và hộ trì người tu khỏi chướng ngại.

Một trong các vị La Hán, nổi tiếng vì từ chỗ tối dạ khó nhớ một câu kệ mà tinh tấn tu hành đến chứng quả.

Thần chú cầu tiêu trừ nghiệp chướng và được vãng sanh về cõi Tịnh độ.

Nơi thờ Phật và là trú xứ tu hành, sinh hoạt của Tăng Ni cùng Phật tử.

Ngôi chùa nhỏ độc đáo bậc nhất của kiến trúc Phật giáo Việt Nam, biểu tượng văn hóa của thủ đô.

Một vị Bồ-tát trong Mật giáo, được tôn thờ qua hình tượng nhiều tay và thần chú trừ chướng, tăng phước.

Những năng lực tiềm ẩn được cất giữ trong tầng tâm thức sâu, làm hạt mầm cho mọi hiện tượng tâm lý và hành động khởi sinh.

Sáu đặc tính mà một chủng tử trong A-lại-da thức phải hội đủ, theo Duy thức học.

Loại chuông nhỏ đặt bên cạnh người chủ lễ, được gõ để báo hiệu chuyển đoạn, đổi nhịp trong thời tụng niệm.

Pháp khí dùng trong tụng niệm: chuông giữ nhịp và cảnh tỉnh, mõ giữ đều nhịp tụng.

Sự chuyển đổi từ kiếp sống này sang kiếp sống khác trong dòng luân hồi sinh tử, do nghiệp lực dẫn dắt. Cách nói dân gian về việc tái sinh.

Hình ảnh diễn tả việc Đức Phật bắt đầu truyền dạy giáo pháp ra thế gian.

Bảy thức sinh diệt khởi lên nương vào thức căn bản a-lại-da, đối lại với bản thức.

Tiến trình tu tập theo Duy thức, trong đó tám thức nhiễm ô được chuyển hóa thành bốn trí thanh tịnh khi thành tựu quả Phật.

Sự chuyển hóa tận gốc trong tâm thức: bỏ nền tảng nhiễm ô để chứng được trí tuệ và an tịnh.

Biểu tượng cát tường hình chữ vạn (卍) gắn với hình ảnh chư Phật, tượng trưng cho công đức và sự may lành.

Phần thứ tư trong bốn phần của thức theo Duy Thức học, có chức năng chứng biết lại tự chứng phần.

Cách nói thường ngày chỉ việc hội đủ điều kiện, mối liên hệ để gặp gỡ hay thành tựu một việc.

Quan niệm dân gian rằng thành tâm tín kính thì được linh ứng, biết kiêng dè thì gặp điều lành.

Cảnh giới của chư thiên, hưởng phước báu và an lạc lớn nhưng vẫn còn trong vòng luân hồi, chưa thật sự giải thoát.

Mạng lưới giao thương cổ nối Á - Âu, đồng thời là con đường lan truyền Phật giáo về phương Đông.

Những vong linh lang thang không nơi nương tựa, không người thờ cúng, thường được tưởng nhớ và cứu giúp qua các lễ bố thí thức ăn.

Cây bồ đề thiêng tại nơi Đức Phật thành đạo, được nối dòng qua nhiều thế hệ.

Câu chuyện hoặc câu hỏi nghịch lý trong Thiền tông, dùng để phá vỡ lối suy nghĩ thông thường và khơi mở trực giác.

Phước lành và sức mạnh tâm linh tích lũy từ việc thiện và tu tập.

Nghiệp chung của một tập thể hay cộng đồng, khiến họ cùng chịu một hoàn cảnh giống nhau.

Thời khóa tụng niệm vào sáng sớm tinh mơ của chư Tăng Ni trong tự viện.

Lời nói và cử chỉ sắc bén, nhanh nhạy của Thiền sư, tung ra đúng lúc để khế hợp căn cơ người học và bộc lộ chỗ chứng ngộ. Đặc trưng của phong cách tiếp dẫn Thiền môn.

Bữa cơm chay nhà chùa nấu để đãi Phật tử và khách thập phương, thường sau các thời lễ.

Bộ giới luật đầy đủ mà người xuất gia thọ nhận để chính thức trở thành tỳ kheo hoặc tỳ kheo ni.

Tài sản, vật phẩm do thí chủ khắp nơi phát tâm cúng dường cho chùa và người tu. Vì là của chung gửi gắm niềm tin, phải dùng đúng việc đạo, hết sức trân quý.

Dâng tặng phẩm vật, công sức hoặc lòng thành lên Tam Bảo và các bậc đáng kính.

Nghi thức dâng cúng cơm nước lên Phật vào giờ ngọ (giữa trưa), thường cử hành trước khi chư tăng thọ trai.

Tập tục dân gian cầu cúng để hóa giải vận xui theo ngôi sao được cho là chiếu mạng trong năm. Đây không phải nghi lễ chính thống của đạo Phật.

Một thói tâm xấu nhỏ: bày đặt giả dối, làm ra vẻ bề ngoài để lừa gạt người khác vì danh hay lợi.

Người Phật tử tu tại gia, giữ giới và hộ trì Tam Bảo trong khi vẫn sống đời thường.

Cõi Tịnh độ phương Tây của Phật A Di Đà, nơi an vui không khổ, thuận tiện tu đến giác ngộ.

Một trong những nhà phiên dịch kinh Phật vĩ đại nhất sang Hán văn, đặt nền cho nhiều tông phái Đại thừa Đông Á.

Chín cảnh giới chúng sinh chưa thành Phật trong cách phân chia mười pháp giới.

Cách phân chín bậc của những người được vãng sinh về cõi Tịnh độ, tùy theo công hạnh tu tập cao thấp khác nhau. Đây là giáo lý quen thuộc của pháp môn Tịnh độ.

Chín phẩm bậc vãng sinh về cõi Cực Lạc trong giáo lý Tịnh độ, phân theo công hạnh tu tập của mỗi hành giả.

Cách phân loại các mức độ vãng sinh về cõi Tịnh Độ tùy theo công hạnh và căn cơ của hành giả.

Chín tầng thiền định được tu tập tuần tự từ thấp lên cao cho đến trạng thái lặng dứt sâu nhất.

Cách phân chín loại thức theo một số học phái Duy thức, thêm vào tám thức một thức thanh tịnh thứ chín hoàn toàn không nhiễm ô.

Phép quán chín giai đoạn biến hoại của tử thi nhằm đối trị tham ái sắc dục và chấp thân.

Cách phân loại chín pháp không sinh diệt theo quan điểm của một số bộ phái Phật giáo thời kỳ đầu.